ผู้สงบ / นักบวชหรือผู้ออกจากเรือน; ในบริบทพุทธ สมณะแท้คือผู้ปฏิบัติและรู้อริยสัจ
- สมณะ 4 (ตามผล): สมณะขั้นที่ 1 = โสดาบัน, ขั้นที่ 2 = สกทาคามี, ขั้นที่ 3 = อนาคามี, ขั้นที่ 4 = อรหันต์; มีเฉพาะในพระธรรมวินัยนี้ (ดูculasihanada-sutta-page (จูฬสีหนาทสูตร))
- สมณะในฐานะสาวก: ผู้ออกบวชละเรือน ถือสิกขาบท รักษาศีล ปฏิบัติสมาธิ-ปัญญา
- ต่างจากพราหมณ์ (ชาติกำเนิด) — สมณะวัดกันที่ความประพฤติและผลการปฏิบัติ
- “สมณะและพราหมณ์ผู้รู้ปฏิจจสมุปบาท” (paticcasamuppada (ปฏิจจสมุปบาท)) คือสมณะแท้
- โยงกับsangha (พระสงฆ์): สมณะที่บรรลุอริยผลแล้วเรียกพระอริยสงฆ์