ปัญจวัคคีย์ (Pañcavaggiyā) — พระภิกษุชุดแรก 5 รูป
กลุ่มนักบวช 5 รูปที่เคยอุปัฏฐากพระโพธิสัตว์ครั้งบำเพ็ญทุกรกิริยา ได้แก่ โกณฑัญญะ (พระอัญญาโกณฑัญญะ) วัปปะ ภัททิยะ มหานามะ อัสสชิ
บทบาท
- เมื่อพระโพธิสัตว์เลิกทุกรกิริยา หันมาเสวยอาหาร ปัญจวัคคีย์เข้าใจว่า “คลายความเพียร เวียนมาเป็นคนมักมาก” จึงหลีกหนีไปอยู่ที่อิสิปตนมฤคทายวัน (เล่าไว้ในมหาสัจจกสูตร, ปาสราสิสูตร)
- หลังตรัสรู้ พระพุทธเจ้าเสด็จไปโปรดที่อิสิปตนะ ทรงแสดง ปฐมเทศนา (ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร) → โกณฑัญญะได้ดวงตาเห็นธรรมเป็นคนแรก
- ต่อมาทรงแสดง อนัตตลักขณสูตร → ทั้ง 5 บรรลุอรหัตตผล เป็นพระอรหันต์ชุดแรกของโลก