อิสิปตนมฤคทายวัน (Isipatana Migadāya) — ป่าอิสิปตนะ เขตให้อภัยเนื้อ
ป่าใกล้เมืองพาราณสี (แคว้นกาสี) — เป็นที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง ปฐมเทศนา (ธัมมจักกัปปวัตตนสูตร) แก่ปัญจวัคคีย์
ความสำคัญ
- เป็นสถานที่ ประกาศพระธรรมจักรครั้งแรก → เกิดพระสงฆ์รูปแรก (พระอัญญาโกณฑัญญะ) → ครบพระรัตนตรัย
- เป็นหนึ่งในสังเวชนียสถาน 4 (ที่แสดงปฐมเทศนา)
- ปรากฏในประวัติตรัสรู้ที่ทรงเล่าในปาสราสิสูตร และมหาสัจจกสูตร