โปฏฐปาทสูตร

โปฏฐปาทสูตร (สูตรที่ ๙)

สูตรสำคัญว่าด้วย สัญญา และ อัตตา พระพุทธเจ้า สนทนากับ โปฏฐปาทปริพาชก ที่มัลลิการาม สาวัตถี

แนวคำสอน

1. สัญญา เกิด-ดับเพราะเหตุ — มีการอบรม (อภิสัญญานิโรธ) จิตจึงเกิดสัญญาขั้นต่างๆ และดับไปตามลำดับ (ฌาน → อรูป → สัญญาเวทยิตนิโรธ) สัญญาจึงไม่ใช่อัตตาเที่ยง
2. การได้อัตตภาพ 3 แบบ (หยาบ / สำเร็จด้วยใจ / ไม่มีรูป) — มีได้ทีละอย่าง และที่แท้เป็นเพียง โลกบัญญัติ/โวหารชาวโลก ที่ตถาคตยืมใช้พูดโดยไม่ยึดติด (อุปมา นมสด→นมส้ม→เนยข้น→เนยใส)
3. อัพยากตปัญหา 10 ทรงไม่ทรงพยากรณ์ (เพราะไม่ประกอบด้วยอรรถ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน) สิ่งที่ทรงแสดง/บัญญัติคือ อริยสัจ 4 = ธรรมที่เป็นไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยส่วนเดียว
4. ทรงวิจารณ์ทิฏฐิ “อัตตามีสุขโดยส่วนเดียวหลังตาย” ว่าเลื่อนลอยพิสูจน์ไม่ได้ (อุปมารักหญิงที่ไม่เคยเห็น)

บทสรุป

• โปฏฐปาทะ ประกาศตนเป็นอุบาสก
• จิตตหัตถิสารีบุตร (จิตต์บุตรควาญช้าง) ขอบวช บวชแล้วไม่นานได้ อรหัตตผล

ที่อ้างอิง

มมร เล่ม 12 หน้า 155–178 ข้อ 275–313 | ที.สี. ๙

แหล่งสรุป: แหล่ง-โปฏฐปาทสูตร