โพธิราชกุมารสูตร

โพธิราชกุมารสูตร (Bodhirājakumāra Sutta)

พระพุทธเจ้าตรัสแก่โพธิราชกุมาร ที่โกกนุทปราสาท เภสกฬาวัน เมืองสุงสุมารคิระ แคว้นภัคคะ

• เปิดเรื่อง: โพธิราชกุมารให้ปูผ้าขาวรับเสด็จ ทรงไม่เหยียบ (พระอานนท์ทูลให้เก็บผ้า “ตถาคตทรงเล็งถึงชนรุ่นหลัง” — อรรถกถาว่าราชกุมารไม่มีบุตร)
• ทิฏฐิของโพธิราชกุมาร: “สุขเข้าถึงไม่ได้ด้วยสุข ต้องเข้าถึงด้วยทุกข์” → ทรงเล่าอัตชีวประวัติการแสวงหาโพธิญาณ (เหมือนปาสราสิสูตร / มหาสัจจกสูตร): บวช → อาฬาร (อากิญจัญญายตนะ) → อุททก (เนวสัญญานาฯ) → ไม่พอใจ → อุปมาไม้ 3 ชนิด → ทุกรกิริยา → เลิกทรมานตน → ฌาน → วิชชา 3 → ตรัสรู้ → พรหมอาราธนา → โปรดปัญจวัคคีย์
• คำถามสำคัญ: ภิกษุใช้เวลานานเท่าไรจึงบรรลุ? → ตอบด้วย ปธานิยังคะ 5 (องค์แห่งความเพียร): ศรัทธา · อาพาธน้อย · ไม่โอ้อวด-ซื่อตรง · ปรารภความเพียร · มีปัญญา (เห็นความเกิด-ดับ) — ผู้พร้อมองค์ 5 ครบ “สอนเย็นบรรลุเช้า สอนเช้าบรรลุเย็น”
• ผู้ทูลนิมนต์คือมาณพสัญชิกาบุตร