จูฬธัมมสมาทานสูตร

จูฬธัมมสมาทานสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๔๕ — ธรรมสมาทาน 4 ฉบับย่อ)

พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่เชตวัน สาวัตถี — ว่าด้วย ธรรมสมาทาน (การถือปฏิบัติ) 4 อย่าง จำแนกตามสุข-ทุกข์ “ปัจจุบัน vs ผลข้างหน้า”

ธรรมสมาทาน 4

1. สุขปัจจุบัน → ผลทุกข์ — เช่น สมณพราหมณ์เห็นว่า “กามไม่มีโทษ” จึงดื่มด่ำในกาม → ตายไปสู่ทุคติ
2. ทุกข์ปัจจุบัน → ผลทุกข์ — เช่น นักบวชเปลือยทรมานตน (อัตตกิลมถานุโยค) → ตายไปสู่ทุคติ (ทุกข์เปล่า)
3. ทุกข์ปัจจุบัน → ผลสุข — ผู้มีราคะ-โทสะ-โมหะแรงกล้า ฝืนทนเสวยทุกข์โทมนัส แต่ประพฤติพรหมจรรย์บริสุทธิ์ → ตายไปสู่สุคติ
4. สุขปัจจุบัน → ผลสุข — ผู้มีกิเลสเบาบาง เข้าฌาน 4ได้โดยไม่ลำบาก → ตายไปสู่สุคติ

อุปมาเถาย่านทราย (ตัวอย่างข้อ 1)

เมล็ดเถาย่านทราย (ย่านไทร) ตกที่โคนต้นสาละ — เทวดาประจำต้นไม่กลัว เพราะมัน “สัมผัสอ่อนนุ่มเป็นสุข” แต่เมื่อเถาโตเลื้อยรัดต้น ก็ทำลายต้นสาละจนพินาศ = สุขเฉพาะหน้าของกามที่นำหายนะมาภายหลัง

ความสำคัญ

• เป็นกรอบประเมิน “การกระทำ” ที่ลึกกว่าการดูสุข-ทุกข์เฉพาะหน้า — ต้องดูผลระยะยาว
• ชี้ว่าทั้งการเสพกาม (สุขนำทุกข์) และการทรมานตน (ทุกข์นำทุกข์) ล้วนผิด — ทางที่ถูกอาจทุกข์เฉพาะหน้าแต่ให้ผลสุข (ข้อ 3) หรือดีที่สุดคือสุขทั้งสองทาง (ข้อ 4 = ฌาน)
• คู่กับมหาธัมมสมาทานสูตร (สูตรที่ 46 — ขยายด้วยเรื่องรู้/ไม่รู้ตามจริง + อุปมาน้ำดื่ม)

ที่อ้างอิง

มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ จูฬยมกวรรค) ข้อ ๕๑๔–๕๑๙ | ม.มู. ๑๒

แหล่งสรุป: แหล่ง-จูฬธัมมสมาทานสูตร