จูฬมาลุงกยสูตร (มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ สูตรที่ ๖๓ — ลูกศรอาบยาพิษ / ปัญหาที่ไม่ทรงพยากรณ์)
ที่เชตวัน สาวัตถี — พระมาลุงกยบุตรคิดจะลาสิกขาถ้าพระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์อัพยากตปัญหา 10 (โลกเที่ยง/ไม่เที่ยง, มีที่สุด/ไม่มีที่สุด, ชีพ=สรีระ/ต่างกัน, สัตว์หลังตายมี/ไม่มี/ทั้งมีทั้งไม่มี/มิใช่ทั้งสอง)
ทรงไม่รับเงื่อนไข
ตรัสว่าพระองค์ไม่เคยสัญญาว่า “มาบวชแล้วจะพยากรณ์ทิฏฐิ 10” และมาลุงกยบุตรก็ไม่เคยตั้งเงื่อนไขนั้นตอนบวช — “เธอเป็นใครจะมาทวง?”
อุปมาลูกศรอาบยาพิษ
คนถูกศรพิษ แต่ยืนกรานไม่ให้ถอนศรจนกว่าจะรู้ว่าใครยิง (วรรณะ/ชื่อ/รูปร่าง/ธนู/สาย/ลูกศร…) → ตายเสียก่อนรู้ ฉันใด ผู้ยืนกรานต้องรู้ทิฏฐิ 10 ก่อนประพฤติพรหมจรรย์ ก็ตายเปล่าฉันนั้น
- ไม่ว่าทิฏฐิ “โลกเที่ยง/ไม่เที่ยง” จะจริงอย่างไร ชาติ-ชรา-มรณะ-โสกะ ก็ยังคงมีอยู่ — พระองค์บัญญัติการดับทุกข์ในปัจจุบัน
ทรงพยากรณ์เฉพาะสิ่งที่พาพ้นทุกข์
- ไม่ทรงพยากรณ์ อัพยากตปัญหา 10 — เพราะ “ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นเบื้องต้นพรหมจรรย์ ไม่เป็นไปเพื่อหน่าย-คลาย-ดับ-สงบ-รู้ยิ่ง-ตรัสรู้-นิพพาน”
- ทรงพยากรณ์ อริยสัจ 4 — เพราะประกอบด้วยประโยชน์ นำสู่นิพพาน
ความสำคัญ
- หลัก “ตอบเฉพาะที่ดับทุกข์ได้ ไม่เสียเวลากับปัญหาเลื่อนลอย” — พุทธศาสนาเน้นปฏิบัติ ไม่ใช่ถกอภิปรัชญา
- คู่กับปัญหาที่ทรงไม่พยากรณ์ในที่อื่น (ชีวะกับสรีระ)