อัพยากตสังยุต
สังยุตสุดท้ายของสฬายตนวรรค (SN 44) ว่าด้วย อพยากตปัญหา — ปัญหาที่พระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์ (ไม่ตอบรับ/ปฏิเสธ) 11 สูตร = จบสฬายตนวรรค (เล่ม 4)
อพยากตปัญหา 10 ข้อ = โลกเที่ยง/ไม่เที่ยง · โลกมีที่สุด/ไม่มีที่สุด · ชีพกับสรีระอันเดียวกัน/ต่างกัน · ตถาคตหลังตาย เกิดอีก/ไม่เกิด/ทั้งเกิดและไม่เกิด/มิใช่เกิดมิใช่ไม่เกิด
- เขมาเถรีสูตร (๗๕๒) — พระเขมาเถรี (เอตทัคคะปัญญา) ตอบ**พระเจ้าปเสนทิโกศล** ที่โตรณวัตถุ (ระหว่างสาวัตถี-สาเกต): ปัญหา “ตถาคตหลังตายมีหรือไม่” พยากรณ์ไม่ได้ เพราะตถาคตพ้นการบัญญัติด้วยขันธ์ 5 (รูป-เวทนา-สัญญา-สังขาร-วิญญาณ อันละได้แล้ว) ลึกประมาณไม่ได้ดุจมหาสมุทร — ภายหลังพระพุทธเจ้าทรงรับรองคำตอบของพระเขมาตรงกัน
- อนุราธสูตร (๗๖๒) — พระอนุราธถูกปริพาชกถาม ตอบผิดว่ามี “นัยอื่น” นอกจาก 4; พระพุทธเจ้าตรัสว่า หาตถาคตในขันธ์ 5 ไม่ได้แม้ในปัจจุบัน จะบัญญัติหลังตายได้อย่างไร → “เราบัญญัติแต่ทุกข์และความดับทุกข์เท่านั้น”
- สารีปุตตโกฏฐิตสูตร 1–4 (๗๗๑–๗๘๗) — พระสารีบุตร กับพระมหาโกฏฐิกะสนทนา: เหตุที่ไม่พยากรณ์ = เพราะผู้ยังไม่ปราศฉันทราคะในขันธ์-อายตนะจึงมีทิฏฐิเหล่านี้; ผู้สิ้นตัณหาย่อมไม่มีปัญหานี้
- โมคคัลลานสูตร (๗๘๘) — **วัจฉโคตตปริพาชก**ถามพระมหาโมคคัลลานะ (อพยากตปัญหา 10): ทำไมสมณโคดมไม่มีทิฏฐิเหล่านี้ → เพราะทรงเห็นความเกิด-ดับของอายตนะตามจริง
- วัจฉสูตร (๗๙๔) — วัจฉโคตตถามพระพุทธเจ้าเองด้วยปัญหาเดียวกัน คำตอบเดียวกับโมคคัลลานะ (วัจฉะอัศจรรย์ที่ศาสดา-สาวกตอบตรงกัน)
- กุตุหลสาลาสูตร (๗๙๙) — วัจฉโคตตถามเรื่องสัตว์ตายแล้วไปเกิด: ทรงบัญญัติการเกิดแก่ ผู้มีอุปาทาน ไม่บัญญัติแก่ผู้ไม่มีอุปาทาน — อุปมา ไฟมีเชื้อจึงลุกโพลง (ตัณหาเป็นเชื้อในระหว่างภพ)
- อานันทสูตร (๘๐๑) — วัจฉโคตตถาม “อัตตามีอยู่หรือ?” พระพุทธเจ้าทรงดุษณี (นิ่ง) ทั้งถามว่ามีและถามว่าไม่มี; พระอานนท์ทูลถามเหตุ → ถ้าตอบ “มี” = เข้าข้างสัสสตทิฏฐิ; ถ้าตอบ “ไม่มี” = เข้าข้างอุจเฉททิฏฐิ และวัจฉะจะยิ่งหลงว่า “อัตตาที่เคยมีขาดสูญ”
- สภิยสูตร (๘๐๓) — พระสภิยกัจจานะตอบเรื่องตถาคตหลังตายด้วยนัยเดียวกัน
ความสำคัญ: แสดงท่าทีต่ออภิปรัชญา (metaphysics) ของพระพุทธศาสนา — ไม่พยากรณ์เพราะ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ ไม่เป็นไปเพื่อนิพพาน และเพราะ “ตถาคต” หาไม่ได้ในขันธ์ 5; อานันทสูตร (ดุษณีเรื่องอัตตา) เป็นกุญแจ — ปฏิเสธทั้งอัตตวาทและอุจเฉทวาท ชี้สู่อนัตตาโดยไม่ตกสุดโต่ง; โยงวัจฉโคตตสังยุต (SN 33) และทิฏฐิสังยุต
🎉 จบสฬายตนวรรค (สังยุตตนิกาย เล่ม 4, SN 35–44, 10 สังยุต) — vol-28 + vol-29 ครบ