อสังขตสังยุต วรรค 2 / Asaṅkhatasaṃyutta Dutiyavagga (SN 43)
สังยุตที่ 9 วรรคที่ 2 — 33 สูตร ว่าด้วย ชื่อ 33 ชื่อของนิพพาน แต่ละชื่อเป็นสูตรหนึ่ง ทุกสูตรลงท้ายด้วยทาง 11 สายเดียวกันกับวรรค 1 บวกอีก 2 ทาง (โพชฌงค์ 7 + มรรค 8) ประทับ ณ พระวิหารเชตวัน ใกล้กรุงสาวัตถี
โครงสร้างทุกสูตร
ตรัสในรูปแบบเดียวกันทุกสูตร:
“ภิกษุทั้งหลาย เราจักแสดง**[ชื่อ]** และ**ทางไปสู่[ชื่อ]**นั้น”
— นิยามชื่อนั้นว่าคืออะไร (= ความสิ้นราคะ-โทสะ-โมหะ)
— แสดง “ทาง” 13 สาย (11 สายจากวรรค 1 + โพชฌงค์ 7 + มรรค 8)
ชื่อ 33 แบบของนิพพาน
| ลำดับ | ชื่อ (บาลี) | ความหมาย | ข้อ |
|---|---|---|---|
| 1 | อสังขตะ (asaṅkhata) | ไม่ถูกปรุงแต่ง | ๖๘๕ |
| 2 | อันตะ (anta) | ที่สุด | ๗๒๐ |
| 3 | อนาสวะ (anāsava) | ไม่มีอาสวะ | ๗๒๑ |
| 4 | สัจจะ (sacca) | ความจริงแท้ | ๗๒๒ |
| 5 | ปาระ (pāra) | ฝั่งโน้น | ๗๒๓ |
| 6 | นิปุณะ (nipuṇa) | ละเอียด | ๗๒๔ |
| 7 | สุทุททสะ (sududdasā) | เห็นได้แสนยาก | ๗๒๕ |
| 8 | อชัชชระ (ajajjara) | ไม่คร่ำคร่า | ๗๒๖ |
| 9 | ธุวะ (dhuva) | ยั่งยืน | ๗๒๗ |
| 10 | อปโลกินะ (apalokina) | ไม่ทรุดโทรม | ๗๒๘ |
| 11 | อนิทัสสนะ (anidassana) | ไม่พึงเห็นด้วยจักษุวิญญาณ | ๗๒๙ |
| 12 | นิปปปัญจะ (nippapañca) | ไม่มีกิเลสเครื่องเนิ่นช้า | ๗๓๐ |
| 13 | สันตะ (santa) | สงบ | ๗๓๑ |
| 14 | อมตะ (amata) | ไม่ตาย | ๗๓๒ |
| 15 | ปณีตะ (paṇīta) | ประณีต | ๗๓๓ |
| 16 | สิวะ (siva) | เยือกเย็น-สวัสดี | ๗๓๔ |
| 17 | เขมะ (khema) | ปลอดภัย | ๗๓๕ |
| 18 | ตัณหักขยะ (taṇhakkhaya) | ที่สิ้นตัณหา | ๗๓๖ |
| 19 | อัจฉริยะ (acchariya) | อัศจรรย์ | ๗๓๗ |
| 20 | อัพภุตะ (abbhuta) | ไม่เคยมีเคยเป็น | ๗๓๘ |
| 21 | อนีติกะ (anītika) | ความไม่มีทุกข์/ภัย | ๗๓๙ |
| 22 | อนีติกธรรมะ (anītikadhamma) | ธรรมปราศจากทุกข์ | ๗๔๐ |
| 23 | นิพพาน (nibbāna) | ดับสนิท | ๗๔๑ |
| 24 | อัพยาปัชฌะ (abyāpajjha) | ไม่มีความเบียดเบียน | ๗๔๒ |
| 25 | วิราคะ (virāga) | ปราศจากกำหนัด | ๗๔๓ |
| 26 | สุทธิ (suddhi) | ความบริสุทธิ์ | ๗๔๔ |
| 27 | มุตติ (mutti) | ความพ้น | ๗๔๕ |
| 28 | อนาลยะ (anālaya) | ไม่มีอาลัย | ๗๔๖ |
| 29 | ทีปะ (dīpa) | ที่พึ่ง/เกาะ | ๗๔๗ |
| 30 | เลณะ (leṇa) | ที่เร้น/ถ้ำ | ๗๔๘ |
| 31 | ตาณะ (tāṇa) | ที่ต้านทาน/ป้องกัน | ๗๔๙ |
| 32 | สรณะ (saraṇa) | ที่พึ่ง | ๗๕๐ |
| 33 | ปรายนะ (parāyana) | ธรรมเป็นที่ไปในเบื้องหน้า | ๗๕๑ |
ทาง 13 สายสู่อสังขตะ (ครบชุด)
ทุกสูตรในวรรค 2 แสดง “ทาง” 13 สาย = 11 สายจากวรรค 1 + 2 สายที่เพิ่ม:
- กายคตาสติ
- สมถะ-วิปัสสนา
- สวิตักกสวิจารสมาธิ
- อวิตักกวิจารมัตตสมาธิ
- อวิตักกอวิจารสมาธิ
- สุญญตสมาธิ-อนิมิตตสมาธิ-อัปปณิหิตสมาธิ
- สติปัฏฐาน 4
- สัมมัปปธาน 4
- อิทธิบาท 4
- อินทรีย์ 5
- พละ 5
- โพชฌงค์ 7 ← เพิ่มในวรรค 2
- อริยมรรคมีองค์ 8 ← เพิ่มในวรรค 2
หมายเหตุ — อรรถกถา (แยกจากเนื้อสูตร)
อรรถกถาอสังขตสังยุต (บรรทัด ๖๗๒๗–๖๘๐๒ ใน vol-29.md) อธิบายชื่อบางชื่อเพิ่มเติม เช่น “นิพพาน” หมายถึงออกจากป่าคือตัณหา อธิบายไว้ในอรรถกถา ไม่ใช่เนื้อสูตร — ยังไม่ระบุรายละเอียดที่อรรถกถา ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม
ความสำคัญ
- 33 ชื่อนี้แต่ละชื่อเป็นมุมมองหนึ่งของนิพพาน ไม่ใช่สิ่งต่างกัน — อรรถกถายืนยันว่าทุกชื่อหมายถึงสิ่งเดียว = ความสิ้นราคะ-โทสะ-โมหะ
- การมี “ทาง” ครบ 13 สาย (รวมมรรค 8และโพชฌงค์ 7) ทำให้วรรค 2 เป็นสรุปทางปฏิบัติครบชุด
- โยงกรรม — อสังขตะตรงข้ามกับ “สังขตะ” (ธรรมที่ถูกปรุงแต่งด้วยกรรม-เจตนา) เชื่อมกับคามณิสังยุตที่เน้นเรื่องกรรมก่อนหน้า