โพชฌงคสังยุต — คิลานวรรค (วรรคที่ 2)
วรรคที่ 2 ของโพชฌงคสังยุต — 10 สูตร วรรคนี้ขึ้นชื่อเรื่อง โพชฌงคปริตร (3 สูตรกลาง) ที่แสดงว่าโพชฌงค์รักษาผู้อาพาธได้
- ปาณูปมสูตร (ข้อ ๔๐๙–๔๑๐) — สัตว์ทุกชนิดสำเร็จอิริยาบถ 4 ได้เพราะอาศัยแผ่นดิน ฉันใด — ภิกษุก็อาศัยศีลเจริญโพชฌงค์ 7 ฉันนั้น
- ปฐมสุริยูปมสูตร (ข้อ ๔๑๑–๔๑๒) — แสงเงินแสงทองเป็นบุพนิมิตของพระอาทิตย์ ฉันใด — กัลยาณมิตรเป็นบุพนิมิตแห่งโพชฌงค์ 7 ฉันนั้น
- ทุติยสุริยูปมสูตร (ข้อ ๔๑๓) — แสงเงินแสงทองเป็นบุพนิมิตของพระอาทิตย์ ฉันใด — โยนิโสมนสิการเป็นบุพนิมิตแห่งโพชฌงค์ 7 ฉันนั้น
- ปฐมคิลานสูตร (ข้อ ๔๑๕–๔๑๙) — พระมหากัสสป อาพาธหนักที่ปิปผลิคูหา ราชคฤห์ — พระพุทธเจ้าเสด็จจากเวฬุวันไปหา ตรัสโพชฌงค์ 7 (เป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง-ตรัสรู้-นิพพาน) → พระมหากัสสปปลื้มใจ “โพชฌงค์ดีนัก” → หายอาพาธ
- ทุติยคิลานสูตร (ข้อ ๔๒๐–๔๒๔) — พระมหาโมคคัลลานะ อาพาธหนักที่**ภูเขาคิชฌกูฎ** ราชคฤห์ — พระพุทธเจ้าเสด็จไป ตรัสโพชฌงค์ 7 → “โพชฌงค์ดีนัก” → หายอาพาธ
- ตติยคิลานสูตร (ข้อ ๔๒๕–๔๒๘) — พระผู้มีพระภาคเองประชวรหนัก ณ เวฬุวัน ราชคฤห์ — พระมหาจุนทะเข้าเฝ้า ทรงรับสั่งว่า “จุนทะ โพชฌงค์จงแจ่มแจ้งกะเธอ” → พระมหาจุนทะสวดโพชฌงค์ 7 ถวาย “โพชฌงค์ดีนัก” → ทรงพอพระทัย ทรงหายประชวร
- ปารคามีสูตร (ข้อ ๔๒๙–๔๓๐) — โพชฌงค์ 7 เป็นไปเพื่อถึงฝั่งจากที่มิใช่ฝั่ง มีคาถา: “ละธรรมฝ่ายดำ เจริญธรรมฝ่ายขาว ออกจากความอาลัย ชำระจิตจากเครื่องเศร้าหมอง ผู้สิ้นอาสวะปรินิพพานแล้วในโลก”
- วิรัทธสูตร (ข้อ ๔๓๑–๔๓๒) — โพชฌงค์ 7 ปรารภผิด → อริยมรรคปรารภผิด; โพชฌงค์ 7 ปรารภถูก → อริยมรรคปรารภถูก
- อริยสูตร (ข้อ ๔๓๓) — โพชฌงค์ 7 อันเจริญแล้ว ให้เป็นอริยธรรม นำตนออกจากทุกข์ ย่อมนำไปเพื่อความสิ้นทุกข์โดยชอบ
- นิพพานสูตร (ข้อ ๔๓๔) — โพชฌงค์ 7 เป็นไปเพื่อความหน่ายโดยส่วนเดียว เพื่อคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบระงับ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน
บุคคลและสถานที่สำคัญ:
- พระมหากัสสป — ปิปผลิคูหา ราชคฤห์
- พระมหาโมคคัลลานะ — ภูเขาคิชฌกูฎ ราชคฤห์
- พระมหาจุนทะ — ผู้สวดโพชฌงค์ถวาย
- สถานที่ทั้ง 3 อยู่ในราชคฤห์ (เวฬุวัน/ปิปผลิคูหา/คิชฌกูฎ)
ความสำคัญ:
- โพชฌงคปริตร (3 คิลานสูตร) เป็นสูตรอ้างอิงหลักสำหรับการสวดโพชฌงค์เพื่อรักษาผู้ป่วย — แสดงว่าการฟังธรรมด้วยจิตที่เลื่อมใสสามารถฟื้นกายได้ (อรรถกถาอธิบายว่าโลหิตผ่องใสเมื่อโพชฌงค์ปรากฏ)
- ตติยคิลานสูตรพิเศษ: พระพุทธเจ้าเองทรงหายประชวรด้วยโพชฌงค์ — แสดงว่าโพชฌงค์เป็นธรรมสากลแม้แต่สำหรับพระพุทธเจ้า
- โยงต่อ: ปัพพตวรรค | วรรคแก่น 3–8