อนิจจวรรค (ขันธสังยุต)

วรรคที่ 2 ของขันธสังยุต (SN 22.12–22.21) ที่สาวัตถีทั้งวรรค — ว่าด้วยขันธ์ 5 (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) เป็น ไตรลักษณ์ (ไม่เที่ยง-เป็นทุกข์-อนัตตา) เห็นแล้วเบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้น

แม่แบบทุกสูตร: “ขันธ์ 5 แต่ละกอง ไม่เที่ยง/เป็นทุกข์/เป็นอนัตตา → อริยสาวกผู้สดับเห็นอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่าย คลายกำหนัด หลุดพ้น รู้ชัดว่าชาติสิ้นแล้ว…”

• อนิจจสูตรที่ 1 (ข้อ ๓๙) — ขันธ์ 5 ไม่เที่ยง
• ทุกขสูตรที่ 1 (ข้อ ๔๐) — ขันธ์ 5 เป็นทุกข์
• อนัตตสูตรที่ 1 (ข้อ ๔๑) — ขันธ์ 5 เป็นอนัตตา
• อนิจจ/ทุกข/อนัตตสูตรที่ 2 (ข้อ ๔๒–๔๔) — ชุดเดียวกันซ้ำ (เน้นการละฉันทราคะในสิ่งไม่เที่ยง/ทุกข์/อนัตตา)
• อนิจจเหตุสูตร · ทุกขเหตุสูตร · อนัตตเหตุสูตร (ข้อ ๔๕–๔๗) — ลึกขึ้น: ไม่เพียงขันธ์ไม่เที่ยง แม้เหตุปัจจัยที่ให้ขันธ์เกิดก็ไม่เที่ยง — “สิ่งที่เกิดจากสิ่งไม่เที่ยง ที่ไหนจักเที่ยงเล่า” (เช่นกันกับทุกข์/อนัตตา)
• อานันทสูตร (ข้อ ๔๘) — พระอานนท์ทูลถาม “นิโรธ (ความดับ) คือความดับแห่งธรรมเหล่าไหน” → ทรงตอบ: ขันธ์ 5 ไม่เที่ยง อาศัยปัจจัยเกิด มีความสิ้น-เสื่อม-คลาย-ดับเป็นธรรมดา ความดับแห่งขันธ์ 5 นั้นแล เรียกว่านิโรธ

ความสำคัญ: ตอกย้ำไตรลักษณ์ในขันธ์ 5 + ขยายถึง เหตุปัจจัย ก็ไม่เที่ยงด้วย และนิยาม “นิโรธ” ว่าคือความดับแห่งขันธ์