สฬายตนสังยุต — เทวทหวรรค (วรรคที่ 4, ตติยปัณณาสก์)
วรรคที่ 4 ของตติยปัณณาสก์ ในสฬายตนสังยุต — 10 สูตร ส่วนใหญ่ตรัสที่**เทวทหนิคม สักกชนบท** เน้นไตรลักษณ์ในอายตนะภายใน-ภายนอก
- เทวทหสูตร (ข้อ ๒๑๓) — ที่เทวทหนิคม สักกชนบท: พระอรหันต์ไม่ต้องไม่ประมาทในผัสสายตนะ (ทำเสร็จแล้ว); เสขะ (พระอริยะที่ยังฝึก) ต้องไม่ประมาท → จิตไม่ถูกอารมณ์ฉุดลาก ความเพียรไม่ย่อหย่อน สติตั้งมั่น
- ขณสูตร (ข้อ ๒๑๔–๒๑๕) — ขณะล้ำค่า: “นรกผัสสายตนิกะ ๖” = สัตว์นรกเห็นแต่รูปไม่น่าปรารถนา ได้ยินแต่เสียงไม่น่าปรารถนา ฯลฯ; “สวรรค์ผัสสายตนิกะ ๖” = ตรงข้าม; มนุษย์ได้โอกาสประพฤติมรรค — อย่าปล่อยผ่าน
- ปฐมรูปารามสูตร (ข้อ ๒๑๖–๒๑๗) — เทวดา-มนุษย์ยินดีในรูป (รูปาราม) ฯลฯ = อยู่เป็นทุกข์; ตถาคตรู้ความเกิด-ดับ-โทษ-อุบายสลัดออกจากรูป ฯลฯ = อยู่เป็นสุข → มีคาถา: อริยเจ้าเห็นการดับเป็นสุข; นิพพานรู้ยากสำหรับปุถุชน
- ทุติยรูปารามสูตร (ข้อ ๒๑๘) — เนื้อหาเหมือนปฐมรูปารามสูตร ไม่มีคาถาท้าย
- ปฐมนตุมหากสูตร (ข้อ ๒๑๙) — อายตนะภายใน ๖ (จักษุ-โสต-ฆาน-ชิวหา-กาย-มโน) ไม่ใช่ของตน → จงละ → เป็นไปเพื่อประโยชน์สุขแก่เธอ (อุปมาคนเก็บหญ้า-ไม้ในเชตวัน — เราก็ไม่เดือดร้อน เพราะไม่ใช่ตัวเรา)
- ทุติยนตุมหากสูตร (ข้อ ๒๒๐) — อายตนะภายนอก ๖ (รูป-เสียง-กลิ่น-รส-โผฏฐัพพะ-ธรรมารมณ์) ไม่ใช่ของตน → จงละ (อุปมาเดียวกัน)
- ปฐมเหตุอัชฌัตตสูตร (ข้อ ๒๒๑) — อายตนะภายใน ๖ เกิดขึ้นอาศัยเหตุปัจจัย → จึงไม่เที่ยง → เบื่อหน่าย-คลายกำหนัด-หลุดพ้น
- ทุติยเหตุอัชฌัตตสูตร (ข้อ ๒๒๒–๒๒๓) — อายตนะภายใน + เหตุปัจจัย → เป็นทุกข์ (ข้อ ๒๒๒) / เป็นอนัตตา (ข้อ ๒๒๓) → เบื่อหน่าย-คลายกำหนัด-หลุดพ้น
- ปฐมเหตุพาหิรสูตร (ข้อ ๒๒๔–๒๒๕) — อายตนะภายนอก + เหตุปัจจัย → ไม่เที่ยง (ข้อ ๒๒๔) / เป็นทุกข์ (ข้อ ๒๒๕) → เบื่อหน่าย-คลายกำหนัด-หลุดพ้น
- ทุติยเหตุพาหิรสูตร (ข้อ ๒๒๖) — อายตนะภายนอก + เหตุปัจจัย → เป็นอนัตตา → เบื่อหน่าย-คลายกำหนัด-หลุดพ้น
ความสำคัญ: วรรคนี้แสดงไตรลักษณ์อย่างเป็นระบบ — ขยายครบทั้งอายตนะภายใน ๖ และภายนอก ๖ ด้วยนัยอนิจจ-ทุกข์-อนัตตา (๖ สูตรหลัง) + สองสูตรนตุมหาก (“ไม่ใช่ของเธอ”) เป็นสะพานจากฉฬวรรค — โยงกับนวปุราณวรรค (กรรมเก่า-กรรมใหม่)