ธรรมชาติที่รู้อารมณ์; ศูนย์กลางของการรับรู้และเจตนาในพุทธปรัชญา
- ใช้แทนกันได้กับ vinnana (วิญญาณ) และ mano (มโน) ในบางบริบท แต่มีความละเอียดต่างกัน: วิญญาณเน้นการรู้แจ้งอารมณ์ผ่านทวาร, มโนเน้นในแง่อินทรีย์, จิตเน้นธรรมชาติผู้รู้โดยรวม
- จิตเปลี่ยนแปลงเร็ว ไม่เที่ยง (อนิจจัง) — ในปฏิจจสมุปบาท วิญญาณเกิดดับตามปัจจัย
- จิตที่ฝึกดีแล้ว (สุจิตตะ) เป็นสภาพพร้อมสู่vimutti (วิมุตติ) เรียกว่าเจโตวิมุตติ
- จิตที่มีอุปกิเลส (ดูpapanca (ปปัญจะ)) ทำให้เกิดtanha (ตัณหา)และupadana-4 (อุปาทาน 4)
- ภาวนาทางจิต (เจโตภาวนา) ผ่านjhana-4 (ฌาน 4)เป็นฐานของปัญญาและviraga (วิราคะ)