ผัสสะ คือความกระทบ (phassa) — องค์ที่ 6 ในปฏิจจสมุปบาท เกิดจากสฬายตนะ เป็นปัจจัยแก่เวทนา
นิยามตามวิภังคสูตร:
- ผัสสะ 6 แบ่งตามทวาร: จักขุสัมผัส, โสตสัมผัส, ฆานสัมผัส, ชิวหาสัมผัส, กายสัมผัส, มโนสัมผัส
- ผัสสะเกิดจากการประจวบกันของ 3 สิ่ง: อายตนะภายใน + อายตนะภายนอก + วิญญาณ
- เกิดจากสฬายตนะ (อายตนะ 6) → ผัสสะ → เวทนา
- อินทรียสังวร (สำรวมอินทรีย์) คือการไม่ปล่อยจิตตามผัสสะที่เกิดขึ้น
- ผัสสะยังปรากฏในนาม (ส่วนหนึ่งของนามรูป): “นามคือ เวทนา สัญญา เจตนา ผัสสะ มนสิการ”