อาเนญชสัปปายสูตร (Āneñjasappāya Sutta)
พระพุทธเจ้าแสดงปฏิปทาสู่อาเนญชะ (ความไม่หวั่นไหว = อรูปสมาบัติ) และวิโมกข์อริยะ ที่กัมมาสธัมมะ แคว้นกุรุ
- กามไม่เที่ยง ว่างเปล่า = แดนมาร → อริยสาวกพิจารณาเหนือกาม ทำจิตมหัคคตะ → ปฏิปทาสบายแก่อาเนญชสมาบัติ (3 นัย) → อากิญจัญญายตนะ (3 นัย: รวมถึง “สิ่งนี้ว่างจากตน” และ “เราไม่มีในที่ไหน”) → เนวสัญญานาสัญญายตนะ
- อันตราย: ติดอุเบกขา/สมาบัติ → ยึดมั่น → ปรินิพพานไม่ได้ (เข้าถือเอาเนวสัญญานาฯ ภพ); ไม่ติด → ไม่ยึด → ปรินิพพานได้
- วิโมกข์ของพระอริยะ: พิจารณาทุกระดับ (กาม/รูป/อรูป/สักกายะ) แล้วไม่ถือมั่น → อมตะ (ความหลุดพ้นแห่งจิต) = ปฏิปทาข้ามโอฆะ
- จบด้วยพุทธโอวาท “นั่นโคนไม้ นั่นเรือนว่าง จงเพ่งฌาน อย่าประมาท”
- โยงอรูปฌาน 4, นิพพาน, อนัตตา — เตือนว่าสมาบัติสูงก็ยังต้องไม่ยึด