จูฬสุญญตสูตร (Cūḷasuññata Sutta)
พระพุทธเจ้าทรงแสดง ณ ปราสาทของอุบาสิกาวิสาขามิคารมารดา บุพพาราม สาวัตถี — พระอานนท์ทูลถามถึงพระดำรัสเก่าว่า “เราอยู่มากด้วยสุญญตวิหารธรรม” แล้วพระพุทธเจ้าทรงยืนยันและแสดงวิธีเจริญสุญญตาตามลำดับ
สาระสำคัญ
- หลักการ: การก้าวลงสู่ความว่างตามความเป็นจริง คือ ละสัญญาสิ่งที่ไม่มีในที่นั้น รู้ชัดสิ่งที่ยังมีเหลืออยู่
- ลำดับการเจริญสุญญตา (จากหยาบไปละเอียด):
- สัญญาว่าป่า (ละสัญญาบ้านและมนุษย์)
- สัญญาว่าแผ่นดิน (ละสัญญาป่า — อุปมาเหมือนหนังโคที่ขึงด้วยหลักร้อยตัว)
- อากาสานัญจายตนสัญญา (ละสัญญาว่าแผ่นดิน)
- วิญญาณัญจายตนสัญญา (ละอากาสานัญจายตนสัญญา)
- อากิญจัญญายตนสัญญา (ละวิญญาณัญจายตนสัญญา)
- เนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา (ละอากิญจัญญายตนสัญญา)
- อนิมิตตเจโตสมาธิ (ละเนวสัญญานาสัญญายตนสัญญา) — มีอยู่เพียงอายตนะ 6 อาศัยกายนี้เพราะชีวิตเป็นปัจจัย
- จุดสูงสุด: ภิกษุรู้ชัดว่าอนิมิตตเจโตสมาธิยังปัจจัยปรุงแต่ง จึงน้อมจิตสู่วิมุตติ — หลุดพ้นจากกามาสวะ ภวาสวะ อวิชชาสวะ ถึงสุญญตสมาบัติอันบริสุทธิ์เยี่ยมยอด
- บทสรุป: สมณพราหมณ์ทุกยุคที่เข้าถึงสุญญตสมาบัติอันบริสุทธิ์ ก็เข้าถึงสุญญตสมาบัตินี้เอง
ความสำคัญ
- สูตรคู่กับมหาสุญญตสูตร — จูฬ = สุญญตาจากหยาบสู่ละเอียดเป็นขั้น; มหา = สุญญตาภายใน-ภายนอก + ข้อวัตรสงฆ์
- สถานที่เดียวกับอานาปานสติสูตร (บุพพาราม ปราสาทวิสาขา)
- โยง: sunnata (สุญญตา), animitta-cetosamadhi (อนิมิตตเจโตสมาธิ), arupa-jhana-4 (อรูปฌาน 4), พระอานนท์