มหาอัสสปุรสูตร

มหาอัสสปุรสูตร (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ สูตรที่ ๓๙ — ทางปฏิบัติของ “สมณะ” ฉบับใหญ่)

พระพุทธเจ้าทรงแสดงที่อัสสปุรนิคม แคว้นอังคะ — คนเรียกพวกเธอว่า “สมณะ” พวกเธอก็รับว่าเป็นสมณะ จึงต้อง ปฏิบัติให้สมชื่อ เพื่อให้คำปฏิญญาเป็นจริง และทานของผู้ถวายมีผลมาก

ลำดับธรรมที่ทำให้ “เป็นสมณะจริง” (ไล่ขั้นไม่ให้พอใจกลางทาง)

ทุกขั้น พระพุทธเจ้าเตือนว่า “อย่าเพิ่งพอใจว่าทำเสร็จแล้ว เมื่อยังมีกิจสูงกว่า”

1. หิริโอตตัปปะ (ละอาย-เกรงบาป)
2. กายสมาจาร–วจีสมาจาร–มโนสมาจาร–อาชีวะ บริสุทธิ์ (เปิดเผย ไม่ยกตนข่มผู้อื่น)
3. อินทรียสังวร (สำรวมอินทรีย์ 6 ไม่ถือนิมิต/อนุพยัญชนะ)
4. โภชเนมัตตัญญุตา (รู้ประมาณในอาหาร พิจารณาก่อนฉัน)
5. ชาคริยานุโยค (ความเพียรเครื่องตื่น — จงกรม/นั่งชำระนิวรณ์ นอนอย่างราชสีห์)
6. สติสัมปชัญญะ (รู้ตัวในอิริยาบถทั้งปวง)
7. เสพเสนาสนะสงัด → ละนิวรณ์ 5

อุปมานิวรณ์ 5 (ก่อนเข้าฌาน)

นิวรณ์ที่ยังละไม่ได้ = หนี้ / โรค / เรือนจำ / ความเป็นทาส / ทางไกลกันดาร; เมื่อละได้ = ปลดหนี้ / หายโรค / พ้นคุก / เป็นไท / ถึงที่เกษม → เกิดปราโมทย์-ปีติ

ฌาน 4 (พร้อมอุปมา)

• ปฐมฌาน — ดุจก้อนผงสบู่ชุ่มน้ำทั่วทั้งก้อน
• ทุติยฌาน — ดุจห้วงน้ำมีตาน้ำผุดเย็นทั่ว
• ตติยฌาน — ดุจดอกบัวที่น้ำหล่อเลี้ยงทั้งกอ
• จตุตถฌาน — ดุจคนคลุมผ้าขาวทั่วตัว

วิชชา 3 → สิ้นอาสวะ

ปุพเพนิวาสานุสติ → จุตูปปาตญาณ → อาสวักขยญาณ (รู้อริยสัจ 4) → จิตหลุดพ้น (อุปมาเห็นปลา-กรวดในห้วงน้ำใส)

นิยาม 7 ชื่อของผู้ละกิเลสได้

ภิกษุผู้ถึงที่สุดเรียกได้ว่า สมณะ (ระงับบาป) / พราหมณ์ (ลอยบาป) / นหาตกะ (อาบล้างบาป) / เวทคู (รู้แจ้ง) / โสตติยะ (ทำบาปให้หลับ) / อริยะ (ไกลจากบาป) / อรหันต์ (กำจัดบาป)

ความสำคัญ

• เป็น “คู่มือลำดับปฏิบัติของภิกษุ” ที่ครบสมบูรณ์ที่สุดสูตรหนึ่ง = โครงไตรสิกขาขยายเต็ม (ศีล-อินทรียสังวร-โภชน์-ชาคริยะ-สติ → สมาธิ(ฌาน) → ปัญญา(วิชชา 3))
• คู่กับจูฬอัสสปุรสูตร (สูตรที่ 40)

ที่อ้างอิง

มมร เล่ม 19 (มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ มหายมกวรรค) ข้อ ๔๕๙–๔๗๘ | ม.มู. ๑๒

แหล่งสรุป: แหล่ง-มหาอัสสปุรสูตร