ทิฏฐิ 62 (ความเห็นผิด 62 ประการ)
การประมวลความเห็นผิด (ทิฏฐิ) ของสมณพราหมณ์ทั้งหมดในครั้งพุทธกาลเป็น 62 ประเภท แสดงใน พรหมชาลสูตร แบ่งเป็น 2 กลุ่มใหญ่ตามว่าปรารภอดีตหรืออนาคต
ก. ปุพพันตกัปปิกะ — ปรารภขันธ์ส่วนอดีต (18 วัตถุ)
| ประเภท | จำนวน |
|---|---|
| สัสสตวาทะ (เห็นว่าเที่ยง) | 4 |
| เอกัจจสัสสติกะ (บางอย่างเที่ยง บางอย่างไม่เที่ยง) | 4 |
| อันตานันติกะ (โลกมีที่สุด/ไม่มีที่สุด) | 4 |
| อมราวิกเขปิกะ (พูดดิ้นได้ไม่ตายตัว) | 4 |
| อธิจจสมุปปันนิกะ (เกิดขึ้นลอยๆ ไม่มีเหตุ) | 2 |
ข. อปรันตกัปปิกะ — ปรารภขันธ์ส่วนอนาคต (44 วัตถุ)
| ประเภท | จำนวน |
|---|---|
| สัญญีวาทะ (ตายแล้วอัตตามีสัญญา) | 16 |
| อสัญญีวาทะ (ตายแล้วอัตตาไม่มีสัญญา) | 8 |
| เนวสัญญีนาสัญญีวาทะ (มีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีก็มิใช่) | 8 |
| อุจเฉทวาทะ (ขาดสูญ) | 7 |
| ทิฏฐธัมมนิพพานวาทะ (นิพพานในปัจจุบัน) | 5 |
รวม 18 + 44 = 62
แก่นคำสอน
- ทิฏฐิทั้ง 62 ล้วนเกิด “เพราะผัสสะเป็นปัจจัย” ไม่มีใครรู้สึก (เสวยเวทนา) ได้โดยเว้นผัสสะ
- เมื่อมีผัสสะ → เวทนา → ตัณหา → อุปาทาน → ภพ → ชาติ → ทุกข์ (ปฏิจจสมุปบาท)
- ผู้รู้ชัดความเกิด-ดับ คุณ-โทษ และทางออกของผัสสายตนะ 6 ย่อมพ้นเหนือทิฏฐิทั้งหมด ดุจปลาที่ไม่ติดข่าย
หมายเหตุการตรวจสอบแหล่ง: ในหน้า 60 (ข้อ 71) ของ
vol-11.mdระบุ “อสัญญีวาทะ ด้วยวัตถุ ๔” แต่หน้า 63 (ข้อ 84) ระบุ “ด้วยวัตถุ ๘” และยอดรวมอนาคต 44 สอดคล้องกับ ๘ ตารางนี้จึงยึด 8 ตามยอดรวมและตำแหน่งหลัง (จุดแรกน่าจะเป็นการพิมพ์ตกในตัวบท ควรเทียบฉบับอื่นยืนยัน)