นิโรธสมาบัติ

นิโรธสมาบัติ / สัญญาเวทยิตนิโรธ (Saññāvedayitanirodha)

สมาบัติขั้นสูงสุด = การดับสัญญาและเวทนา (ดับการกำหนดหมายและการเสวยอารมณ์) ชั่วคราว เข้าถึงได้เฉพาะพระอนาคามีและพระอรหันต์ผู้ได้สมาบัติ 8 ครบ

ลำดับการเข้าถึง

ผ่านฌาน 4 → อรูปฌาน 4 (อากาสานัญจ./วิญญาณัญจ./อากิญจัญญ./เนวสัญญานาสัญญ.) → ก้าวพ้นเนวสัญญานาสัญญายตนะ → สัญญาเวทยิตนิโรธ

ลักษณะสำคัญ (จากมหาเวทัลลสูตร + จูฬเวทัลลสูตร)

• ลำดับดับสังขาร: เข้า — วจีสังขาร (วิตกวิจาร) ดับก่อน → กายสังขาร (ลมหายใจ) → จิตตสังขาร (สัญญา-เวทนา); ออก — จิตตสังขารเกิดก่อน → กายสังขาร → วจีสังขาร
• ต่างจากคนตาย: คนตาย — อายุหมด ไออุ่น (เตโชธาตุ) ดับ อินทรีย์พัง; ผู้เข้านิโรธ — อายุยังอยู่ ไออุ่นยังอยู่ อินทรีย์ผ่องใส
• ออกจากนิโรธ — ผัสสะ 3 กระทบ: สุญญตผัสสะ / อนิมิตตผัสสะ / อัปปณิหิตผัสสะ; จิตน้อมไปสู่วิเวก

ที่ปรากฏ

เป็นยอดของ “วิหารสมาบัติ” และ “ธรรมเครื่องอยู่สำราญ” ในหลายสูตร เช่นจูฬโคสิงคสาลสูตร, จูฬสาโรปมสูตร — เมื่อออกแล้ว “เห็นด้วยปัญญา อาสวะสิ้นไป”