ตัณหา (Taṇhā) — ความทะยานอยาก
ความอยากที่เป็นเหตุให้เกิดทุกข์ (ทุกขสมุทัยในอริยสัจ 4) และเป็นข้อต่อสำคัญในปฏิจจสมุปบาท (เวทนา → ตัณหา → อุปาทาน → ภพ)
ตัณหา 3
- กามตัณหา — อยากในกาม (รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ)
- ภวตัณหา — อยากเป็น/อยากมี/อยากเกิดในภพ
- วิภวตัณหา — อยากไม่เป็น/อยากดับสูญ
ความสำคัญ
- ในจูฬเวทัลลสูตร ระบุ “ตัณหา 3 = สักกายสมุทัย” (เหตุเกิดแห่งสักกายะ); ความดับตัณหาโดยไม่เหลือ = สักกายนิโรธ
- ความสิ้นตัณหา (ตัณหักขยะ) = เป้าหมายสูงสุด (จูฬตัณหาสังขยสูตร, มหาตัณหาสังขยสูตร): “ธรรมทั้งปวงไม่ควรยึดมั่น” → ไม่เพลินเวทนา → ตัณหาดับ
- เป็นรากของอาหาร 4 ที่ค้ำจุนสัตว์